Chỉ số tranh chấp trên không trong bóng đá là gì? Cách đánh giá khả năng không chiến của cầu thủ

Chỉ số tranh chấp trên không trong bóng đá là cột dữ liệu đếm những pha hai cầu thủ khác đội cùng nhảy lên tranh một quả bóng còn ở trên không. Cột này tách kết quả thành số lần thắng và tỷ lệ thắng của từng cầu thủ. Cả hai bên đều chưa giữ bóng.

• Phải có hai cầu thủ khác đội cùng nhảy.

• Mỗi pha sinh ra một lần thắng.

• Đánh đầu một mình không được tính.

• Lỗi bị thổi vẫn tính là thắng.

• Tách pha có người tranh chấp khỏi pha đánh đầu tự do.

• Bỏ số lần thắng tuyệt đối, chuyển sang tỷ lệ thắng.

• Quy mọi con số về 90 phút thi đấu.

• So với mức tranh chấp chung của đội bóng.

• Trừ đi phần khó đến từ chất lượng đối thủ.

• Chia pha tranh chấp theo ba khu vực sân.

• Chỉ nhận mẫu từ 900 phút trở lên.

• Đọc thêm bóng đi đâu sau cú đánh đầu.

Đội thắng nhiều pha tranh chấp trên không có 39,2% cơ hội thắng trận^[8]. Đội thua chỉ còn 32,6%. Ở pha tranh chấp dưới đất, đội thắng có 40,7% cơ hội thắng trận còn đội thua chỉ còn 32,1%.

Mô hình HOPS của Hudl StatsBomb đang chạy trên hơn 60.000 cầu thủ thuộc hơn 300 giải^[9]. Cột tranh chấp trên không cũng nằm trong bảng dữ liệu sau trận của hầu hết giải lớn.

Xem một trận nhiều bóng dài, số pha tranh chấp thật ít hơn hẳn số lần cầu thủ chạm bóng bằng đầu.

Chỉ số tranh chấp trên không là gì

Opta xếp pha tranh chấp bóng bổng vào họ pha đối đầu một chọi một, gọi là duel^[7]. Một duel là cuộc tranh bóng 50-50 giữa hai cầu thủ khác đội. Mỗi lần thắng luôn kéo theo một lần thua.

Aerial Duel Won/Lost. This is where two players challenge in the air against each other. The player that wins the ball is deemed to have won the duel. When more than two players are involved the player closest to the duel winner is given an aerial duel lost.

Định nghĩa gốc nói rằng hai cầu thủ tranh bóng trên không với nhau, cầu thủ giành được bóng được tính là thắng pha tranh chấp.

Pha bóng bổng cần hai người cùng nhảy

Tranh chấp trên không mang tính đối xứng^[8]. Không ai giữ bóng trước đó. Pha tranh chấp dưới đất thì lệch, vì một bên đang có bóng. Trung vệ tham gia pha bóng bổng nhiều hơn tiền vệ cánh. Bảng thống kê trên sóng thường chỉ hiện một cột tranh chấp chung, không tách pha có người kèm. Tên cột trong bảng dữ liệu thường để tiếng Anh, nên người xem dễ nhầm aerial duel với header. Một trung vệ thắng 79% pha không chiến không thể đặt cạnh một tiền vệ thắng 50%.

Cú đánh đầu không người cản không tính

Cú đánh đầu không có ai tranh chấp vẫn là một pha bóng bình thường, nhưng nó không vào cột chỉ số này. Pha phá bóng bằng đầu một mình được ghi thành phá bóng. Đánh đầu chuyền về được ghi thành đường chuyền. Một cầu thủ có thể đánh đầu rất nhiều lần mà cột tranh chấp vẫn thấp. Pha không tranh chấp thuộc cột đánh đầu.

Ai được ghi thắng và ai bị ghi thua

Ba người nhảy thì chỉ một người thua

Ai chạm bóng trước chưa chắc đã thắng pha tranh chấp^[7]. Thước đo là người giành bóng. Khi ba cầu thủ cùng nhảy, chỉ người gần nhất với người thắng bị ghi một lần thua. Cầu thủ thứ ba không bị ghi gì. Tổng số pha thua của một đội vì thế có thể thấp hơn số pha thua thật trên sân.

Tiếng còi đổi luôn kết quả pha bóng

Trọng tài có quyền quyết định pha tranh chấp bóng bổng kết thúc thế nào^[1]. Luật 12 của IFAB liệt kê việc nhảy vào, lao vào, đẩy hoặc húc đầu đối phương là lỗi cho đá phạt trực tiếp. Opta tính cả lỗi vào họ duel. Opta ghi thắng cho cầu thủ bị phạm lỗi. Một trung vệ bị đẩy ngã trong vòng cấm vẫn được cộng thêm một lần thắng.

A direct free kick is awarded if a player commits any of the following offences against an opponent in a manner considered by the referee to be careless, reckless or using excessive force: charges, jumps at, pushes, strikes or attempts to strike (including head-butt).

Nguyên văn nói rằng trọng tài cho hưởng đá phạt trực tiếp nếu cầu thủ phạm một trong các lỗi sau với đối phương ở mức bất cẩn, liều lĩnh hoặc dùng sức quá mức.

Cột này khác gì số lần đánh đầu

Đánh đầu và tranh chấp là hai cột riêng

Cột số lần đánh đầu đếm mọi lần cầu thủ chạm bóng bằng đầu. Cột tranh chấp trên không chỉ đếm phần có đối phương cùng nhảy. Hai cột này không thay thế nhau. Cách một cột dữ liệu được định nghĩa quyết định con số cuối cùng, giống như phải biết tổng số bàn thắng được tính như thế nào mới đọc đúng bảng xếp hạng Vua phá lưới.

Đừng lấy số lần thắng làm thước đo

Số lần thắng phụ thuộc cơ hội tranh bóng

Số lần thắng mỗi trận phụ thuộc vào số pha tranh chấp mà cầu thủ được đưa vào. Một tiền đạo cao lớn nhận nhiều bóng dài sẽ có nhiều cơ hội hơn một tiền vệ cánh. Đó là lý do mô hình HOPS ra đời^[9]. Cột đó đo cả cơ hội lẫn năng lực. Muốn đo năng lực, phải chuyển sang tỷ lệ.

Aerial Win % rewards players the same whether they beat Virgil van Dijk in the air or Lionel Messi, whereas Aerial Wins per 90 has an opportunity aspect and will punish players who don't get as many chances to compete in the air.

Bản dịch nguyên văn: tỷ lệ thắng trên không thưởng cho cầu thủ như nhau, bất kể họ thắng một pha không chiến trước trung vệ giỏi hay trước một cầu thủ thấp bé.

Chỉ số thua ăn khớp với điểm số

Trong 612 trận Bundesliga, số pha tranh chấp trên không bị thua có tương quan nghịch với tổng điểm cuối mùa ở mức r = −0,63^[10]. Bàn thắng đạt r = 0,90. Số cú dứt điểm mà đối phương tạo được đạt r = −0,87. Phạt góc đạt r = 0,56. Số pha không chiến bị thua ăn khớp với điểm số rõ hơn số pha thắng. Trong các mùa gần đây ở Ngoại hạng Anh, 29% bàn thắng được ghi trong vòng 10 giây sau một pha thắng đối đầu^[8]. Tính cả bàn đến từ lỗi trong pha đối đầu, con số lên 39%.

Quy con số về chín mươi phút và mức chung của đội

Mốc chín trăm phút mới đủ tin

Bảng xếp hạng của CIES Football Observatory chỉ nhận cầu thủ đã đá ít nhất 900 phút ở giải quốc nội^[14]. Mốc đó chặn mẫu nhỏ. Mô hình HOPS chạy trên hơn 300 giải cũng vì lý do đó. Dưới 900 phút, một pha thắng đủ đẩy tỷ lệ lên 100%.

Cột so với mức trung bình của đội

CIES tính chỉ số từ số pha thắng, thời gian thi đấu, tần suất tranh chấp bóng bổng của chính đội bóng, tỷ lệ thắng và mức độ cạnh tranh của giải^[14]. Có đội đá bóng dài, có đội đá banh ngắn. Đếm thô số pha thắng giống như đếm số lần được giao việc. Cầu thủ đội đá bóng dài được lợi. Cột so với mức đội vì thế quan trọng hơn cột tỷ lệ.

Vị trí trên sân đổi nghĩa con số

Cùng một tỷ lệ thắng nhưng đọc ở hai vị trí lại khác nghĩa. Trung vệ tranh bóng trong vòng cấm nhà, tiền đạo tranh bóng ở vòng cấm đối phương. Thua ở vòng cấm nhà thành bàn, thua ở giữa sân thì không. Nghiên cứu video ở World Cup nữ 2019 cho thấy tiền vệ trung tâm phòng ngự có tỷ lệ thành công cao nhất khi đánh đầu, tiếp theo là trung vệ^[11]. Các đường bóng dài trên 20 mét cho kết quả đánh đầu kém nhất, với chỉ số chênh 0,76. Con số đó giảm dần khi càng gần khung thành đối phương: 0,80 ở phần sân nhà, 0,75 ở giữa sân và 0,69 ở phần sân đối phương.

Trừ đi phần khó do đối thủ

Cầu thủ giỏi gặp đối thủ khó hơn

Tỷ lệ thắng coi mọi đối thủ như nhau, và đó là chỗ sai. Hậu vệ giỏi nhất thường được giao kèm tiền đạo nguy hiểm nhất. Mô hình Bradley-Terry^[8] và Glicko^[9] ra đời để trừ phần khó đó. Tammy Abraham chỉ đạt 43% pha thắng, tức nhóm 46 phần trăm. Theo HOPS, anh đứng nhóm 81 phần trăm. Đối thủ của Abraham đạt 0,65, còn Jordi Alba chỉ gặp mức 0,45. Chiều cao chỉ giải thích 22% khác biệt. Mỗi xentimét thêm vào đóng góp 0,007 điểm.

Đọc thêm phần bóng đi đâu sau cú đánh đầu

Hơn nửa số pha đánh đầu mất bóng

Phân tích video ở World Cup nữ 2019 cho thấy 53% pha đánh đầu kết thúc bằng việc mất bóng^[11]. Pha không có người kèm là 51%. Với pha không chiến có người tranh chấp, tỷ lệ là 57%. Cột chỉ số cuối cùng vì thế phải là bóng đi đâu sau cú đánh đầu.

Cầu thủ ghi bàn bằng đầu chiếm 18%. Tỷ lệ này là 19% ở Euro nam 2020 và 28% ở Euro nữ 2022. Tỷ lệ chuyển hóa bằng đầu trung bình chỉ 13%, dao động từ 0% đến 38% giữa các đội. Pha không chiến không có ai kèm từ phạt góc có tỷ lệ thành công cao hơn 2,33 lần so với pha có người tranh chấp. Từ bóng sống, mức chênh chỉ còn 1,30 lần.

Quả tạt là nguồn chính tạo ra pha không chiến trong vòng cấm, nên số quả tạt quyết định cầu thủ có bao nhiêu pha để tranh. World Cup 2022 có 45 bàn từ quả tạt, tăng từ 25 bàn của kỳ 2018^[2][6]. Bàn từ quả tạt bên phải tăng từ 4 lên 18, bên trái tăng từ 6 lên 14. Quả tạt từ bóng sống mỗi trận giảm từ 14,3 xuống 13,513,5^[4]. Tỷ lệ chuyển hóa lại lên 20%. Số lần cầu thủ dứt điểm từ quả tạt là 221. Các đội cũng đưa ít nhất ba cầu thủ vào vòng cấm để đón bóng bổng^[3].

Bàn thắng bằng đầu ở Ngoại hạng Anh mùa 2023/24 là 203, chiếm 16,3% tổng số bàn^[5]. Tỷ lệ chuyển hóa bằng đầu ở giải này là 13,47%, cao hơn mức trung bình bốn mùa trước là 11,19%. Mùa trước đó có 166 bàn thắng bằng đầu trên 1.482 lần dứt điểm, tỷ lệ chuyển hóa 11,20%. Cầu thủ đánh đầu trúng đích 582 lần. Tổng số lần thử là 1.507. Elijah Adebayo ghi 4 bàn từ 10 lần dứt điểm bằng đầu, tương đương 40%. Scott McTominay ghi 3 bàn từ 9 lần, tương đương 33,3%. Khi Tam Sư không được phép sảy chân lần nữa, số pha không chiến trong vòng cấm thường tăng lên rõ rệt.

Một nghiên cứu trên 17 cầu thủ bóng đá nam sinh viên cho thấy 7 tuần tập bật nhảy hai buổi mỗi tuần nâng độ cao đánh đầu tại chỗ thêm 10,0%^[13]. Với đà chạy, mức tăng là 11,9%. Ở cấp đội tuyển, số 9 ghi nhiều hơn 12% bàn thắng từ quả tạt dù dứt điểm ít hơn 56 lần^[3]. Nguyên nhân là vị trí dứt điểm gần khung thành hơn khoảng 2 mét.

Ở La Liga, số lần phá bóng của cầu thủ giảm 40,8% và số lần tắc bóng giảm 46,0% qua tám mùa^[12]. Các trung vệ chuyền bóng nhiều hơn 30,60%. Số đường bóng dài tăng 26,5% và số lần cắt bóng tăng 10,0%. Đếm số lần phá bóng vì thế không còn là thước đo năng lực tranh chấp. Muốn theo dõi phần bóng bổng, người xem có thể dựa vào lịch thi đấu và phần Bình luận viên của từng trận.

Phần lớn dữ liệu trong bài đến từ các giải Bóng đá hàng đầu châu Âu, nơi số pha tranh chấp bóng bổng được ghi theo từng trận. Danh sách trận đang đá ở mục trực tiếp. Tin tức thể thao sau mỗi vòng đấu cũng thường bổ sung các cột chỉ số này. Klive phát trực tiếp các trận này kèm bình luận tiếng Việt.

Nhóm nguồn chính thức của ban tổ chức

• IFAB — Luật 12 Fouls and Misconduct — theifab.com

• FIFA Training Centre — Use of wide areas to create goal-scoring opportunities — fifatrainingcentre.com

• FIFA Training Centre — Technical and tactical overview — fifatrainingcentre.com

• FIFA — TSG experts assess finalists and tournament as a whole — inside.fifa.com

• Premier League — Season trends: Headers rise despite fewer crosses — premierleague.com

• FIFA Training Centre — FIFA Insight episode 6: Tournament observations — fifatrainingcentre.com

Nhóm định nghĩa và mô hình dữ liệu

• Opta — Opta Football Stats Definitions — theanalyst.com

• Stats Perform — A New Metric for Evaluating 1v1 Ability — statsperform.com

• Hudl StatsBomb — Introducing HOPS: A New Way To Evaluate Heading Ability — statsbomb.com

Nhóm nghiên cứu đã bình duyệt

• Andrzejewski et al. — Analysis of team success based on match technical and running performance — BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation

• Georgieva et al. — Heading performance outcomes at the FIFA Women's World Cup France 2019 — International Journal of Sports Science and Coaching

• Lago-Peñas et al. — Evolution of physical and technical parameters in the Spanish LaLiga 2012-2019 — Science and Medicine in Football

• Nakamura et al. — Effects of plyometric training on heading jump performance and motion — Cogent Social Sciences

Nhóm chỉ số của trung tâm nghiên cứu

• CIES Football Observatory — Aerial play: van Dijk tops the world rankings — football-observatory.com

Nhóm bình duyệt cho biết cách đo. Nhóm chính thức của ban tổ chức cho biết dữ liệu được ghi theo từng trận, còn nhóm định nghĩa cho biết cột nào được cộng vào.

Muốn tự kiểm tra một cầu thủ mình đang theo dõi, danh sách trận đang phát trên Klive có đầy đủ tỷ số và diễn biến để bạn đối chiếu từng pha tranh chấp trên không.Xem các trận đang phát